Ο βόθρος άνοιξε για τα καλά. Από τα δυσώδη έγκατά του δεν ξεπήδησαν μόνο τα θρασύδειλα κρατικοδίαιτα «λεβεντόπαιδα» με τους σουγιάδες και τα στυλιάρια, αλλά και οι παππούδες τους, αυτά τα θλιβερά φαντάσματα του παρελθόντος που όλοι νόμιζαν ότι είχαν εξαφανιστεί.
Όλοι μαζί τώρα λυσσομανούν για μια καθολική «ρεβάνς», που θα τους επιτρέψει να επαναφέρουν την προ του 1974 κυριαρχία τους την οποία πριν τέσσερις περίπου δεκαετίες έχασαν μέσα από τα χέρια τους, όταν η ιστορία και η κοινωνία τους έθεσε στο περιθώριο.
Και ποιος είναι ο καλύτερος δρόμος για αυτή τη ρεβάνς, αν όχι ο βιασμός της ιστορίας; Καιρός λοιπόν να επανέλθει στα σχολικά βιβλία το ιδεολόγημα του «κόκκινου τρόμου» και η αποκατάσταση των γερμανοτσολιάδων ως «αντιστασιακών κατά του ερυθρού φασισμού». Ένα ιδεολόγημα που άλλωστε βρίσκει σύμφωνη την αστική τάξη της χώρας, η οποία, για χάρη της μακροημέρευσής της στην εξουσία, δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει τη φασιστική πανούκλα ως κυματοθραύστη των δυνάμεων της αντίστασης, με την ανιστόρητη θεωρία περί «άκρων».
Επειδή όμως η ιστορία δεν κόβεται και ράβεται στα μέτρα του κάθε νοσταλγού του τρίτου ράιχ, ας θυμηθούμε τι συνέβη στον Μελιγαλά. Εκεί όπου οι βρικόλακες συναθροίζονται κάθε χρόνο τέτοιες μέρες για να ανανεώσουν τον γεμάτο μίσος όρκο τους για έναν νέο εμφύλιο.
Μια μέρα λοιπόν σαν τη σημερινή αναδημοσιεύουμε μέρος ενός παλιότερου αφιερώματος του «Ιού» για τη μάχη του Μελιγαλά. Ένα ιστορικό κείμενο που αποδομεί τα τερατώδη αναχρονιστικά μυθεύματα τόσο των «εκατοντάδων γυναικόπαιδων» που σφαγιάστηκαν με κονσερβοκούτια, όσο και των «αθώων Ελλήνων πατριωτών, των σφαγιασθέντων υπό των κομμουνιστοσυμμοριτών».
Για δεκαετίες υπήρξε το σύμβολο του επίσημου αντικομμουνισμού και της διατεταγμένα επιλεκτικής μνήμης του «κράτους των εθνικοφρόνων». Τη δεκαετία του '80 λειτούργησε ως χώρος συσπείρωσης των νοσταλγών της παλιάς καλής εποχής. Ηρθαν κατόπιν οι καιροί της «εθνικής συμφιλίωσης», και η Πηγάδα του Μελιγαλά πέρασε στα αζήτητα.
Μόνο περιθωριακές ακροδεξιές γκρούπες ταξιδεύουν πια κάθε Σεπτέμβρη, για να δώσουν τον τόνο σε μια επιμνημόσυνη τελετή χωρίς πολιτικό αντίκρισμα για τους διεκδικητές του «μεσαίου χώρου».
Το απωθημένο παρελθόν
Αυτό που κανείς -εκτός από τους ίδιους τους ναζί- δεν φαίνεται (ή δεν θέλει) να θυμάται, είναι ποιοι ακριβώς είναι θαμμένοι στην περίφημη Πηγάδα. Η επιλεκτική αυτή αμνησία δεν είναι καθόλου περίεργη.
Η διακριτική αποσιώπηση της ταυτότητας των νεκρών αποτελεί συστατικό στοιχείο των «μνημοσύνων» του Μελιγαλά ήδη από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια και συνδέεται με τη γενικότερη στρατηγική βάσει της οποίας επιχειρήθηκε στη χώρα μας η «δικαίωση» του ένοπλου δωσιλογισμού.
Με δυο λόγια: αυτό που συνήθως αποκρύπτει η φιλολογία περί «αθώων θυμάτων» είναι (α) το ιστορικό γεγονός ότι ο Μελιγαλάς υπήρξε βάση και ορμητήριο των ένοπλων συνεργατών της Βέρμαχτ που το 1943-44 έπνιξαν στο αίμα τη Μεσσηνία και τους γύρω νομούς και (β) ότι το μακελειό του 1944 ήταν το αποτέλεσμα μιας από τις σκληρότερες μάχες που έδωσε ο ΕΛΑΣ, με εξουσιοδότηση του συμμαχικού στρατηγείου και της κυβέρνησης εθνικής ενότητας. Ας δούμε όμως τα πράγματα από την αρχή.
*Κωμόπολη 2.482 κατοίκων το 1940, ο Μελιγαλάς χρησιμοποιήθηκε το 1941-43 ως βάση ιταλών καραμπινιέρων (1941-43) και μιας διλοχίας γερμανικού στρατού (1943-44).
*Οταν την άνοιξη του 1944 οι Γερμανοί συγκρότησαν τα Τάγματα Ασφαλείας, ένοπλους δωσιλογικούς σχηματισμούς με αποστολή την «αξιοποίηση της αντικομμουνιστικής μερίδας του ελληνικού λαού» για τη μετατροπή της αντιφασιστικής Αντίστασης σε εμφύλιο πόλεμο και την «εξοικονόμηση γερμανικού αίματος», εγκαταστάθηκε εκεί το 3ο Τάγμα Ασφαλείας Καλαμών-Μελιγαλά. Την υποστήριξή του ανέλαβε μια «πολιτική επιτροπή», με πρόεδρο τον πολιτευτή Περικλή Μπούτο και μέλη τον κοινοτάρχη, δυο δικηγόρους κι ένα γιατρό (Θεοδωρόπουλος 2001, σ. 133-4).
Ο τρόπος με τον οποίο «αξιοποιήθηκε» από τους ναζί αυτή η δωσίλογη «μερίδα του ελληνικού λαού» ήταν αναμενόμενος: Δεν πρόλαβε να εγκατασταθεί το Τάγμα στο Μελιγαλά, και τα γερμανικά αρχεία καταγράφουν τη συμμετοχή του σε «εκκαθαριστικές επιχειρήσεις» των κατοχικών στρατευμάτων. Στηριγμένοι στη Βέρμαχτ, οι ταγματασφαλίτες αναλαμβάνουν να κονιορτοποιήσουν τη μαζική βάση του ΕΑΜ με μαζικές συλλήψεις, βασανιστήρια, εκτελέσεις και κάψιμο σπιτιών, εγκαινιάζοντας ένα φαύλο κύκλο βίας και αντεκδικήσεων, που θα οδηγήσει στις εκτελέσεις των ημερών της Απελευθέρωσης.
Η μάχη και η σφαγή
Όλοι μαζί τώρα λυσσομανούν για μια καθολική «ρεβάνς», που θα τους επιτρέψει να επαναφέρουν την προ του 1974 κυριαρχία τους την οποία πριν τέσσερις περίπου δεκαετίες έχασαν μέσα από τα χέρια τους, όταν η ιστορία και η κοινωνία τους έθεσε στο περιθώριο.
Και ποιος είναι ο καλύτερος δρόμος για αυτή τη ρεβάνς, αν όχι ο βιασμός της ιστορίας; Καιρός λοιπόν να επανέλθει στα σχολικά βιβλία το ιδεολόγημα του «κόκκινου τρόμου» και η αποκατάσταση των γερμανοτσολιάδων ως «αντιστασιακών κατά του ερυθρού φασισμού». Ένα ιδεολόγημα που άλλωστε βρίσκει σύμφωνη την αστική τάξη της χώρας, η οποία, για χάρη της μακροημέρευσής της στην εξουσία, δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει τη φασιστική πανούκλα ως κυματοθραύστη των δυνάμεων της αντίστασης, με την ανιστόρητη θεωρία περί «άκρων».
Επειδή όμως η ιστορία δεν κόβεται και ράβεται στα μέτρα του κάθε νοσταλγού του τρίτου ράιχ, ας θυμηθούμε τι συνέβη στον Μελιγαλά. Εκεί όπου οι βρικόλακες συναθροίζονται κάθε χρόνο τέτοιες μέρες για να ανανεώσουν τον γεμάτο μίσος όρκο τους για έναν νέο εμφύλιο.
Μια μέρα λοιπόν σαν τη σημερινή αναδημοσιεύουμε μέρος ενός παλιότερου αφιερώματος του «Ιού» για τη μάχη του Μελιγαλά. Ένα ιστορικό κείμενο που αποδομεί τα τερατώδη αναχρονιστικά μυθεύματα τόσο των «εκατοντάδων γυναικόπαιδων» που σφαγιάστηκαν με κονσερβοκούτια, όσο και των «αθώων Ελλήνων πατριωτών, των σφαγιασθέντων υπό των κομμουνιστοσυμμοριτών».
![]() |
| Γερμανοί και ταγματασφαλίτες σε κοινές εξορμήσεις. Πάνω: επιχείρηση των "ευζώνων" στον Κάλαμο Αττικής. Κάτω: σκηνή σε "οπλισμένο" χωριό του ΕΕΣ στη Μακεδονία. |
Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΜΙΣΟΥΣ ΣΤΟ ΜΕΛΙΓΑΛΑ
Η μαύρη εθνική Πηγάδα
Για δεκαετίες υπήρξε το σύμβολο του επίσημου αντικομμουνισμού και της διατεταγμένα επιλεκτικής μνήμης του «κράτους των εθνικοφρόνων». Τη δεκαετία του '80 λειτούργησε ως χώρος συσπείρωσης των νοσταλγών της παλιάς καλής εποχής. Ηρθαν κατόπιν οι καιροί της «εθνικής συμφιλίωσης», και η Πηγάδα του Μελιγαλά πέρασε στα αζήτητα.
Μόνο περιθωριακές ακροδεξιές γκρούπες ταξιδεύουν πια κάθε Σεπτέμβρη, για να δώσουν τον τόνο σε μια επιμνημόσυνη τελετή χωρίς πολιτικό αντίκρισμα για τους διεκδικητές του «μεσαίου χώρου».
| Ένας από τους τελευταίους εν ζωή πρωτεργάτες της "εθνοσωτηρίου" στον χώρο της πηγάδας. |
Αυτό που κανείς -εκτός από τους ίδιους τους ναζί- δεν φαίνεται (ή δεν θέλει) να θυμάται, είναι ποιοι ακριβώς είναι θαμμένοι στην περίφημη Πηγάδα. Η επιλεκτική αυτή αμνησία δεν είναι καθόλου περίεργη.
Η διακριτική αποσιώπηση της ταυτότητας των νεκρών αποτελεί συστατικό στοιχείο των «μνημοσύνων» του Μελιγαλά ήδη από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια και συνδέεται με τη γενικότερη στρατηγική βάσει της οποίας επιχειρήθηκε στη χώρα μας η «δικαίωση» του ένοπλου δωσιλογισμού.
Με δυο λόγια: αυτό που συνήθως αποκρύπτει η φιλολογία περί «αθώων θυμάτων» είναι (α) το ιστορικό γεγονός ότι ο Μελιγαλάς υπήρξε βάση και ορμητήριο των ένοπλων συνεργατών της Βέρμαχτ που το 1943-44 έπνιξαν στο αίμα τη Μεσσηνία και τους γύρω νομούς και (β) ότι το μακελειό του 1944 ήταν το αποτέλεσμα μιας από τις σκληρότερες μάχες που έδωσε ο ΕΛΑΣ, με εξουσιοδότηση του συμμαχικού στρατηγείου και της κυβέρνησης εθνικής ενότητας. Ας δούμε όμως τα πράγματα από την αρχή.
*Κωμόπολη 2.482 κατοίκων το 1940, ο Μελιγαλάς χρησιμοποιήθηκε το 1941-43 ως βάση ιταλών καραμπινιέρων (1941-43) και μιας διλοχίας γερμανικού στρατού (1943-44).
*Οταν την άνοιξη του 1944 οι Γερμανοί συγκρότησαν τα Τάγματα Ασφαλείας, ένοπλους δωσιλογικούς σχηματισμούς με αποστολή την «αξιοποίηση της αντικομμουνιστικής μερίδας του ελληνικού λαού» για τη μετατροπή της αντιφασιστικής Αντίστασης σε εμφύλιο πόλεμο και την «εξοικονόμηση γερμανικού αίματος», εγκαταστάθηκε εκεί το 3ο Τάγμα Ασφαλείας Καλαμών-Μελιγαλά. Την υποστήριξή του ανέλαβε μια «πολιτική επιτροπή», με πρόεδρο τον πολιτευτή Περικλή Μπούτο και μέλη τον κοινοτάρχη, δυο δικηγόρους κι ένα γιατρό (Θεοδωρόπουλος 2001, σ. 133-4).
Ο τρόπος με τον οποίο «αξιοποιήθηκε» από τους ναζί αυτή η δωσίλογη «μερίδα του ελληνικού λαού» ήταν αναμενόμενος: Δεν πρόλαβε να εγκατασταθεί το Τάγμα στο Μελιγαλά, και τα γερμανικά αρχεία καταγράφουν τη συμμετοχή του σε «εκκαθαριστικές επιχειρήσεις» των κατοχικών στρατευμάτων. Στηριγμένοι στη Βέρμαχτ, οι ταγματασφαλίτες αναλαμβάνουν να κονιορτοποιήσουν τη μαζική βάση του ΕΑΜ με μαζικές συλλήψεις, βασανιστήρια, εκτελέσεις και κάψιμο σπιτιών, εγκαινιάζοντας ένα φαύλο κύκλο βίας και αντεκδικήσεων, που θα οδηγήσει στις εκτελέσεις των ημερών της Απελευθέρωσης.
![]() |
| Ιλίσσια 5.4.1944. Ταγματασφαλίτης ποζάρει χαμογελαστός στο φακό, μπροστά σε έναν από τους πέντε απαγχονισμένους επονίτες της ημέρας. |
![]() |
| Για τον φόνο του στρατηγού Κρεντς από τον ΕΛΑΣ, τα Τάγματα "εφόνευσαν αυτοβούλως" 100 άτομα περισσότερα απ' όσα είχαν διατάξει οι Γερμανοί... |




